24.11.2010 Używanie do siewu materiału żyta hybrydowego innego niż kwalifikowane nasiona F1 jest ustawowo zakazane i nieopłacalne

W aspekcie biologicznym i prawnym, w przypadku uprawy żyta hybrydowego (mieszańcowego) należy każdorazowo używać do siewu materiał kwalifikowany F1. Nabywając odmiany żyta firmy KWS LOCHOW otrzymujecie Państwo materiał siewny najwyższej jakości, sprawdzony w prowadzonych na szeroką skalę doświadczeniach własnych i urzędowych, jak również bezpośrednie doradztwo regionalne realizowane przez naszych przedstawicieli handlowych i doradców agrotechnicznych.

We własnym interesie powinniście Państwo zrezygnować z namnażania materiału siewnego odmian żyt hybrydowych (mieszańcowych). Ci, którzy stosują materiał siewny z własnych rozmnożeń muszą być przygotowani na negatywne następstwa tego procederu w postaci spadku plonu i jakości zbieranego ziarna oraz narażają się konsekwencje prawne, wynikające z używania do siewu materiału siewnego żyta hybrydowego innego niż kwalifikowane. Takie działanie jest prawnie zabronione na terytorium Polski.

1. Stosowanie materiału własnego, pochodzącego z kolejnych rozmnożeń żyta mieszańcowego prowadzi do ok. 20% straty plonu.

Zniżka plonu jest naturalną konsekwencją użycia do siewu pokolenia innego niż F1. Pokolenie F1 (mieszańcowe) powstaje w wyniku celowego krzyżowania linii wsobnych komponenta ojcowskiego (restorerowego) z matecznym. Tylko w pokoleniu F1 w pełni objawia się efekt heterozji (wybujałości mieszańców). Wszystkie rośliny pokolenia F1 są genetycznie identyczne, co w przypadku dalszych ich wzajemnych przekrzyżowań prowadzi do objawienia się szkodliwego efektu wsobności prowadzącego do spadku plonu nawet o 20 %, co uzależnione jest od komponentów użytych do powstania odmiany, przebiegu wegetacji oraz oddziaływania czynników środowiskowych. Zjawisko to bardzo silnie ujawnia się w mieszańcach trójliniowych (wszystkie odmiany KWS LOCHOW), co zostało udowodnione w dwuletnim doświadczeniu przeprowadzonym w Polsce przez Akademię Rolniczą w Szczecinie, którego autorami byli: Mirosław Łapiński i Stefan Stojałowski.

Badaniem objęto sześć odmian mieszańcowych – cztery mieszańce trójliniowe i dwa mieszańce liniowo-populacyjne. Wzorcem dla oceny wartości gospodarczej kolejnych pokoleń odmian mieszańcowych (F2 i F3) były odmiany populacyjne: Motto i Warko.

W doświadczeniu dowiedziono, że testowane odmiany mieszańcowe trójliniowe w pokoleniu F2 plonowały znacznie niżej niż w pokoleniu F1 (15-20%). Plon odmian mieszańcowych w pokoleniu F2 był również znacząco niższy od odmian populacyjnych. Autorzy powyższego eksperymentu po analizie uzyskanych wyników wyciągnęli między innymi następujące wnioski:

1. Plenność badanych odmian mieszańcowych żyta w drugim pokoleniu spadała średnio o 14 % w porównaniu z pierwszym pokoleniem. Średnie różnice w plonach ziarna między pierwszym i drugim pokoleniem wahały się w zależności od odmiany od 6 do 20%. Nie stwierdzono różnic w plenności pokolenia drugiego i trzeciego.

2. Wśród badanych odmian mieszańcowych można wyróżnić dwie grupy, takie, które w drugim pokoleniu reprezentują poziom produktywności odmian populacyjnych (mieszańce liniowo-populacyjne) i takie, których produktywność w drugim pokoleniu spada znacznie poniżej odmian populacyjnych (mieszańce trójliniowe).

3. Ziarno pochodzące ze zbioru odmiany mieszańcowej nie nadaje się do wykorzystania jako materiał siewny w produkcji żyta.

(Pełny tekst artykułu publikowany jest w Biuletynie Instytutu Hodowli i Aklimatyzacji Roślin 1999 od strony 239 do 247.)

Poniższy przykład kalkulacji dobitnie pokazuje, że w przypadku żyta nie opłaca się oszczędzać na materiale siewnym. Już przy plonach 50 dt/ha producent rolny jest narażony na stratę plonu o wartości 600 zł/ha. Oczywiście wprost proporcjonalnie do wyższej ceny rynkowej żyta, generowana strata z jednego hektara produkcji będzie większa.

*Średnia, rynkowa cena żyta w Polsce w okresie sierpień – listopad 2010

2. Stosowanie materiału siewnego z własnych rozmnożeń prowadzi do silniejszego porażenia sporyszem.

Nowe odmiany żyta hybrydowego KWS LOCHOW wyposażone są w technologię POLLENPLUS ^® – geny warunkujące wytwarzanie dużej ilości pyłku. Celowo zastosowana w odmianach POLLENPLUS^® kombinacja genów jest najlepszym zabezpieczeniem przed sporyszem, a jej efektywne działanie występuje tylko w pokoleniu F1. Podczas stosowania materiału z własnych rozmnożeń ten pożądany zestaw genów zostaje utracony ze względu na rozszczepienie cech w dalszych pokoleniach. Wytwarzanie pyłku przez rośliny nie jest w stopniu optymalnym zagwarantowane, w wyniku czego gwałtownie wzrasta podatność łanu na porażenie sporyszem, co z kolei bezpośrednio przekłada się na jakość zbieranego surowca (silnie zanieczyszczenie zbieranego ziarna sklerocjami sporyszu).

3. Siejąc materiał niekwalifikowany odmian żyta hybrydowego otrzymujemy rośliny o niewyrównanym pokroju.

Z nieoryginalnego materiału siewnego uzyskujemy łan, w którym występują rośliny o różnym stopniu wsobności. Rośliny w łanie nie osiągają kolejnych faz rozwojowych w jednakowym terminie - znajdują się w różnych fazach fenologicznych. Zjawisko to bardzo utrudnia precyzyjne przeprowadzenie zabiegów agrotechnicznych, co obniża ich skuteczność i efektywność ekonomiczną. Nierównomiernie rozwijający się łan prowadzi również do bardzo dużego porażenia sporyszem, z powodu braku synchronizacji w czasie fazy kwitnienia u poszczególnych roślin.

4. Stosowanie materiału siewnego z własnego rozmnożenia prowadzi do utraty gwarancji jakości.

Rolnik kupując materiał certyfikowany otrzymuje gwarancję, że zakupił profesjonalnie przygotowany materiał siewny dokładnie tej odmiany, którą chciał nabyć, posiadający odpowiednią siłę kiełkowania oraz czystość, których wartość określają obowiązujące przepisy prawa w Polsce. Każde opakowanie materiału siewnego zaopatrzone jest w urzędową etykietę, na której zawarte są wszystkie informacje dotyczące danej partii nasion. Firma KWS LOCHOW poprzez doskonałe zarządzanie jakością oferuje Państwu materiał siewny bardzo dobrej jakości. KWS LOCHOW nie ponosi odpowiedzialności za skutki powstałe w wyniku użycia do siewu nasion innych niż urzędowo kwalifikowane.

5.Używanie do siewu materiału żyta hybrydowego innego niż kwalifikowane nasiona F1 jest prawnie zakazane.

Materiał siewny odmiany chronionej podlega wyłącznemu prawu hodowcy do odmiany, co zapewniają następujące ustawy i akty prawne obowiązujące na szczeblu krajowym oraz wspólnotowym:

1. Ustawa z dnia 26 czerwca 2003r. „O ochronie prawnej odmian roślin”

2. COUNCIL REGULATION (EC) No. 2100/94 (of 27 July 1994) ON COMMUNITY PLANT VARIETY RIGHTS AS AMENDED BY COUNCIL REGULATION (EC) NO. 2506/95 (of 25 October 1995); Art. 14 (Rozporządzenie Rady nr 2100/94 z 1994r. w sprawie wspólnotowego systemu ochrony roślin wraz z przepisami wykonawczymi)

3. UPOV Convention (Konwencja UPOV)

Prawo to w sposób pośredni służy również rolnikom, którzy dzięki jego respektowaniu otrzymują materiał siewny wysokojakościowych, wydajnych i tożsamych odmian. Rolnicy korzystający z nieoryginalnego materiału siewnego muszą być świadomi tego, iż nie mogą oczekiwać, że deklarowane cenne właściwości odmian żyta hybrydowego potwierdzą się u nich w produkcji polowej. Dodatkowo narażają się na konsekwencje karnoprawne, ponieważ siew nasion odmian hybrydowych innych niż nasiona kwalifikowane C1 jest prawnie zabroniony.

Jak funkcjonuje hodowla mieszańcowa?

Przy pomocy hodowli mieszańcowej uzyskuje się wysokoplenne i jednorodne odmiany. Materiał siewny odmiany mieszańcowej powstaje z celowego skrzyżowania rodzica matecznego i ojcowskiego.

Poprzez wielopokoleniowy chów wsobny otrzymuje się czyste linie rodzicielskie. Linie te krzyżuje się wzajemnie. Uzyskany efekt heterozji objawia się w ten sposób, że potomstwo jest dużo wydajniejsze niż rodzice. Dotyczy to głównie takich cech jak plon i odporność.

ieszaniec jest więc celową kombinacją genów. Urząd rejestrowy (w Polsce COBORU) po przyjęciu do badań rejestrowych dokładnie testuje tę kombinację genów i po uzyskaniu pozytywnej opinii rejestruje jako nową odmianę. Każda nowa odmiana żyta mieszańcowego jest więc przez szereg lat badana w doświadczeniach: najpierw u hodowcy, potem w urzędzie rejestrowym a po zarejestrowaniu w doświadczeniach porejestrowych. Rolnik kupując certyfikowany materiał siewny otrzymuje efekt prac hodowlanych, potwierdzony wynikami badań oraz dodatkową wartość w postaci doradztwa terenowego. Ten kompleksowy serwis zawarty jest w cenie materiału kwalifikowanego.

Co się dzieje podczas rozmnażania roślin mieszańcowych?

W pokoleniu uzyskanym z rozmnożenia roślin mieszańcowych nie występuje zjawisko zwane efektem heterozji. Dochodzi do chowu wsobnego i rozszczepienia cech. Następstwem tego są wyżej omówione skutki jak utrata plonu, zwiększenie podatności na choroby i bardzo niewyrównany łan.